Maria van den Steen de Jehay

MARIA VAN DEN STEEN DE JEHAY – Marie-Charlotte de Villegas de Saint-Pierre (14 december 1870 -23 januari 1941). Een romanschrijfster die in 1907 de Sint-Camilleschool voor verpleegkundigen te Brussel mede had opgericht nam in januari 1915 opvraag van haar voormalige huisdokter de leiding van een tyfus-hospitaal te Poperinge.

Scan 4
Maria van den Steen in een barak met gewonde soldaten – links midden (Château d’Hondt)

Reeds op 11 november 1914 vertrouwde MARIA aan VALENTINE TERLINDEN, haar vriendin sinds de stichting van de St.-Camilleschool voor verpleegkundigen, haar voornemen toe om naar het front te vertrekken. 

Ze verliet haar woonplaats Chevetogne – een deelgemeente van Ciney – op 23 november 1914 en kwam in het Nederlandse Eysden aan op 28 november waar ze bij haar neven de GELOES verbleef en enkele dagen later via Engeland in Folkestone de boot nam naar Calais.

In Calais werkte ze een zestal weken in de linnen afdeling van het hospitaal na een weigering van dokter DEPAGE om haar een taak als verpleegster te geven in Hôpital L’Océan in De Panne. Het is in Hôpital du duc de Vendôme te Calais dat ze de 29-jarige LOUISE d’URSEL ontmoete die later met haar naar Poperinge trok.

Tijdens een ontmoeting met haar voormalige huisdokter MELIS, hoofdinspecteur bij het Belgische leger, op 8 januari 1915 kreeg ze de opdracht om leiding te geven in een nog op te richten tyfus-hospitaal te Poperinge.

14 januari: MARIA en LOUISE kwamen te Poperinge aan waar zij werden opgewacht door commandant-majoor de LANNOY met wie de mogelijkheden maar vooral de tekorten werden besproken.

Maria beschrijft de stad en de bevolking met enkele trefwoorden: klein, netjes (in normale tijden), Vlaams, Jansenisme, hoppevelden, traditioneel, preuts en babbelaars. Een kleine stad met kloosters en kantwerksters. Een rustige stad die vandaag overrompeld is door soldaten. In de rechte straten troepen Franse regimenten samen met huifkarren, kisten, kanonnen en paarden.

15 januari: van den STEEN en d’URSEL vertrokken via De Panne terug naar Calais.

21 januari: in het hospitaal te Calais werden ze opgebeld door de LANNOY, commandant 8° armée Française, om dringend in Poperinge initiatief te nemen gezien de Friends Ambulance Unit aangekomen waren en een 15-tal tyfus patiënten reeds in het kasteel verbleven dat hij had opgeëist….twee FAU medewerkers waren onderweg naar Calais met de auto die ter beschikking bleef om noodzakelijke aankopen te doen. LOUISE d’URSEL kwam terug naar Poperinge.

Nadat ze in Parijs aanklopte bij kennissen voor financiële- of diplomatieke steun voor de inrichting van het hospitaal, bezocht ze op 22 januari baron EMPAIN, een oude gebuur , die haar 4.500 frank gaf op voorwaarde dit bedrag later terug te betalen.

26 januari: met het weinige geld waarover ze beschikte ronde ze de noodzakelijke aankopen af en vertrok naar de Westhoek.

29 januari: van den STEEN kwam te Poperinge aan om 15u en starte definitief haar opdracht als directrice van het hospitaal in kasteel d’HONDT langs de Reningelsseweg. LOUISE d’URSEL zorgde tijdens haar afwezigheid dat het hospitaal ondertussen operationeel was met dokters, verplegers van de Friends Ambulance Unit, 25 nonnen die uit hun klooster waren gezet en enkele verpleegsters van Saint-Camille. MARIA en LOUISE besloten om het kasteel, met toestemming van de koningin, om te dopen tot Hospitaal Elisabeth.

1 februari: eindelijk goed nieuws wanneer dokter RULOT ministerie van Binnenlandse zaken haar een toelage van 50.000 frank beloofde, maar waardoor ze ook gedeeltelijk afhankelijk was van dokter FIERS van het tijdelijk hospitaal in het Sint Stanislascollege.

2 februari: het Elisabeth hospitaal kreeg de toestemming om de “zegel” van het Rode Kruis te gebruiken.

22 februari: enkele verpleegsters uit St.Camille: JULIA van HEMELRYCK, ELVIRE CUYLITS, GABRIELLE WEBER, MARGUERITE HALOT, MARIE d’OVERSCHIE, EDITH BULL, DELPHINE BORGIGNON…kwamen te Poperinge aan.

22 maart :  VALENTINE TERLINDEN kwam aan.

14 april: minister BERRYER ging akkoord voor een samenwerking met financiële steun waardoor vanaf nu ook militairen werden opgenomen, maar onder voorwaarde van MARIA van den STEEN, GEOFFREY WHINTROP YOUNG en dokter HENRY, dat hun instelling onafhankelijk bleef. Hierdoor kwam er een regelmatige bevoorrading van medisch materiaal op gang.

In het begin waren het vooral Poperingse tyfuspatiënten die werden opgenomen. Wanneer in april 1915 het hospitaal Sacré-Coeur te Ieper sluit zijn alle inwoners uit de zuidelijke Westhoek aangewezen op hospitaal Elisabeth en door het akkoord met het ministerie van binnenlandse zaken ook militairen vanaf april.

26 april: verpleegster ELISABETH VANDERGHOTE uit Ieper meld zich aan

5 mei: de Friend’s die sinds de opstart van het hospitaal aanwezig waren verlieten tijdelijk het hospitaal. De samenwerking met de medische eenheid van het 7de régiment d’Artillerie Belge, die de taken van dokter’s, verplegers en chauffeurs overnam verliep stroef wanneer een nieuwe lichting Friend’s, vooral jongeren, in het hospitaal aankwam. Kort daarop verdwenen de Friend’s opnieuw na een bevel van de BROQEUVILLE, Belgische minister van oorlog.

Wegens aanhoudende bombardementen verhuisden de patiënten in augustus 1915 naar ferme DERYCKE en in mei 1916 naar ’t Couthof een annex van het hospitaal Elisabeth te Proven. Tot 12 mei 1918 bleef het hospitaal in château d’Hondt verder functioneren.

21 mei 1916: eerste militairen werden opgenomen

23 mei 1916: EMILY en JACQUELINNE DARDENNE kwamen in Coutenhove te Proven aan.

  • Wanneer het om gezondheid redenen noodzakelijk was verbleef MARIA van den STEEN in Parijs om te rusten.
  • In juli 1916 logeerde ze wegens ziekte en een chirurgische ingreep enkele weken in Château de la Motte au Bois nabij Hazebrouck.
  • Tot het einde van de oorlog in 1918 blijft MARIA van den STEEN de JEHAY in Poperinge.

VERPLEGEND PERSONEEL Elisabeth ziekenhuis

AUGUSTA ANNÄHERT  / GABRIELE BLOCH / CELINE CATTEEUW – zuster Suzanne / EUPHRASIE COLPAERT – zuster Aloïse / ELVIRE CUYLITS / MARIE DECOCK – zuster Brigitte / CLARA DE KNOOP / FLAVIE DE MOOR – zuster Antoinette /ANGELE DUMELIE – zuster Anna / LUCIE DEWECKERE – zuster Marie / MATHILDE MONTOISY / MARTHE STANDAERT / JULIA HEMELRYCK / ELISA WYNTEN – zuster Zita

KINDEREN

SCHOLEN

Toen tengevolge van de bombardementen in Poperinge het onderwijzend personeel de stad verliet besliste Aide Civile Belge waarvan MARIA de voorzitter was, om scholen in te richten in de tuin van het kasteel. De scholen werden geopend op 19 juni 1915 onder leiding van twee nonnen uit het nabijgelegen klooster van de zusters Benedictinessen en hadden dagelijks een gemiddelde van 320 aanwezige kinderen. Als gevolg van de zware bombardementen werd de school overgebracht naar de boerderij Derycke. Om voor kinderen die als vluchteling in Noord-Frankrijk verbleven onderwijs aan te bieden werd in juni 1915 een Vlaamse school met 75 kinderen geopend te Caëstre. De scholen werden geïnspecteerd en gesubsidieerd door de Belgische overheid.

MATERNITEIT

Op 30 april 1915 richtte MARIA van den STEEN een kraamafdeling op in hospitaal Elisabeth die later in de oorlog verhuisde naar een annex in het domein Coutenhove waar men tot aan de oprichting van een kraamafdeling door de Belgische overheid te Roesbrugge 102 geboortes registreerde.

CRECHES

Reeds op 23 april was er in Wisques – onder leiding van VALENTINE TERLINDEN – een crèche met 26 baby’s toegevoegd aan de bestaande schoolkolonie voor meisjes waar de verpleegkundige van Saint-Camille instonden voor verzorging. Het waren veelal kinderen die pas geboren waren in het hospitaal Elisabeth te Poperinge en door hun moeders werden verlaten.

Later in de oorlog verhuisde de crèche met kinderen tussen 15 maanden en vier jaar naar Caëstre. Na bombardementen in Caëstre trok de crèche gedurende meerdere weken van hot naar her tot ze een veilige plaats vonden in een oud kasteel te Bouvelinghem nabij St.-Omer en er tot de bevrijding verbleven.

KONEGINNESCHOLEN

Op vraag van koningin Elisabeth nam MARIA van den STEEN samen met GEORGIANA FYFE het initiatief om de Koneginnescholen te Wulveringem/Vinkem op te richten.

Photo 3crèche te CaëstrePhotoValentine Terlinden in Caëstre

2013-10-31 15.47.45

Advertenties