Maria van den Steen de Jehay

MARIA VAN DEN STEEN DE JEHAY – Marie-Charlotte de Villegas de Saint-Pierre (Mohiville 14 december 1870 – Brussel 23 januari 1941). Had in 1907, met enkele vrienden, de Sint-Camilleschool voor verpleegkundigen in Brussel opgericht. Ze nam in januari 1915 opvraag van haar voormalige huisdokter de leiding van een tyfushospitaal in Poperinge.

Scan 4
Maria van den Steen in een barak met gewonde soldaten (links midden) (Château d’Hondt)

Reeds op 11 november 1914 vertelde MARIA aan VALENTINE TERLINDEN, haar vriendin sinds de stichting van de Brusselse St.-Camilleschool voor verpleegkundigen, over haar voornemen om naar het front te vertrekken. Ze verliet haar woonplaats Chevetogne (een deelgemeente van Ciney) op 23 november 1914 en kwam in het Nederlandse Eysden aan op 28 november waar ze bij haar neven de GELOES verbleef en enkele dagen later via Engeland en Folkestone de boot nam naar Calais.

In Calais werkte ze een zestal weken in de linnen afdeling van een hospitaal na een weigering van dokter ANTOINE DEPAGE om haar een taak als verpleegster te geven in Hôpital L’Océan in De Panne. Het was in Hôpital du duc de Vendôme in Calais dat ze de 29-jarige LOUISE d’URSEL ontmoet die later met haar naar Poperinge vertrok.

Tijdens een ontmoeting met haar voormalige huisdokter MELIS, hoofdinspecteur bij de medische dienst van het Belgisch leger, op 8 januari 1915, kreeg ze de opdracht om leiding te geven in een nog op te richten tyfus-hospitaal in Poperinge.

1915

14 januari: MARIA en LOUISE kwamen in Poperinge aan waar zij werden opgewacht door commandant-majoor de LANNOY met wie de mogelijkheden maar vooral de tekorten werden besproken.

Maria beschrijft de stad en de bevolking met enkele trefwoorden: klein, netjes (in normale tijden), Vlaams, Jansenisme, hoppevelden, traditioneel, preuts en babbelaars. Een kleine stad met kloosters en kantwerksters. Een rustige stad die vandaag overrompeld is door soldaten. In de rechte straten troepen Franse regimenten samen met huifkarren, kisten, kanonnen en paarden.

15 januari: van den STEEN en d’URSEL vertrekken via De Panne terug naar Calais.

21 januari: in het hospitaal van Calais werden ze opgebeld door de LANNOY (commandant 8° armée Française) die hen vraagt om dringend initiatief te nemen in Poperinge gezien de The Friends Ambulance Unit waren op een kasteel waren aangekomen met een 15-tal tyfus patiënten. Twee medewerkers van de Friends waren met de auto onderweg naar Calais. De auto was beschikbaar om de noodzakelijke aankopen te doen. Enkel LOUISE d’URSEL kwam terug naar Poperinge.

Nadat ze in Parijs aanklopte bij kennissen voor financiële- of diplomatieke steun voor de inrichting van het hospitaal in Poperinge, bezocht ze op 22 januari baron EMPAIN, een voormalige gebuur, die 4.500 frank gaf op voorwaarde dit bedrag later terug te betalen.

26 januari: met het weinige geld waarover ze beschikte ronde ze de noodzakelijke aankopen af en vertrok naar de Westhoek.

29 januari: van den STEEN kwam om 15.00 uur in Poperinge en begon definitief aan haar opdracht als directrice van het hospitaal in kasteel d’HONDT langs de steenweg naar Reningelst. LOUISE d’URSEL had tijdens haar afwezigheid gezorgd dat het hospitaal operationeel was met dokters, verplegers van de Friends Ambulance Unit, 25 nonnen die uit hun klooster waren gezet en enkele verpleegsters van Saint-Camille. MARIA en LOUISE besloten om het kasteel, met toestemming van de koningin, om te dopen tot Hospitaal Elisabeth.

1 februari: eindelijk goed nieuws wanneer dokter RULOT via het Ministerie van Binnenlandse Zaken een toelage van 50.000 frank beloofde. (Hierdoor werden ze ook gedeeltelijk afhankelijk van de Franse dokter FIERS van het tijdelijk hospitaal in het Sint Stanislas College).

2 februari: het Elisabeth hospitaal kreeg de toestemming om de “zegel” van het Rode Kruis te gebruiken.

22 februari: enkele verpleegsters uit St.Camille: JULIA van HEMELRYCK, ELVIRE CUYLITS, GABRIELLE WEBER, MARGUERITE HALOT, MARIE d’OVERSCHIE, EDITH BULL, DELPHINE BORGIGNON…kwamen te Poperinge aan.

22 maart : ook VALENTINE TERLINDEN kwam aan.

14 april: minister BERRYER ging akkoord voor een samenwerking met financiële steun waardoor ook militairen werden opgenomen. Deze samenwerking werd afgesloten  onder voorwaarde (van MARIA van den STEEN, GEOFFREY WHINTROP YOUNG en dokter HENRY) dat hun instelling onafhankelijk bleef. Hierdoor kwam er een regelmatige bevoorrading van medisch materiaal.

In het begin waren het vooral Poperingse tyfuspatiënten die werden opgenomen. Wanneer in april 1915 het hospitaal Sacré-Coeur in Ieper sluit zijn alle inwoners uit de zuidelijke Westhoek aangewezen op hospitaal Elisabeth en door het akkoord met het ministerie van binnenlandse zaken ook militairen.

26 april: ELISABETH VANDERGHOTE uit Ieper meld zich als verpleegster

5 mei: de Friends die sinds de opstart van het hospitaal aanwezig waren verlieten tijdelijk het hospitaal. De samenwerking met de medische eenheid van het 7de régiment d’Artillerie Belge, die de taken van dokter’s, verplegers en chauffeurs gedeeltelijk overnamen verliepen stroef wanneer een nieuwe lichting Friends (vooral jongeren) waren aangekwomen. Kort daarop verdwenen de Friends opnieuw na een bevel van de BROQEUVILLE, Belgische Minister van Oorlog.

Wegens aanhoudende bombardementen verhuisden de patiënten in augustus 1915 naar ferme DERYCKE en in mei 1916 werd op ’t Couthof in Proven een annex van het hospitaal Elisabeth geopend. Tot 12 mei 1918 bleef het hospitaal in Château d’Hondt verder functioneren.

1916

21 mei 1916: de eerste militairen werden opgenomen

23 mei 1916: EMILY en JACQUELINNE DARDENNE kwamen op Coutenhove in Proven aan.

1918

In oktober 1918 werd het hospitaal in Poperinge overrompeld met burgers die door de Spaanse griep waren getroffen.

  • Wanneer het om gezondheid redenen noodzakelijk was verbleef MARIA van den STEEN in Parijs om te rusten.
  • In juni 1916 logeerde ze wegens ziekte en een chirurgische ingreep enkele weken in Château de la Motte au Bois nabij Hazebrouck.
  • Tot het einde van de Eerste Wereldoorlog  blijft MARIA van den STEEN de JEHAY in Poperinge.

VERPLEGEND PERSONEEL Elisabeth ziekenhuis

AUGUSTA ANNÄHERT  / GABRIELE BLOCH / CLARA DE KNOOP / CELINE CATTEEUW (zuster Suzanne) / MATHILDE MONTOISY / MARTHE STANDAERT / Gasthuiszusters uit Ieper: MARIE DECOCK (zuster Brigitta) / EUPHRASIE COLPAERT (zuster Aloysia) FLAVIE DE MOOR (zuster Antonia) / AUGUSTA DEMULIER (zuster Anna) / LUCIE DEWICKERE (zuster Marie) / ELISA WYNTEN (zuster Zita)

DOKTERS

M.ALEXANDER

KINDEREN

SCHOLEN: Toen tengevolge van de bombardementen in Poperinge het onderwijzend personeel de stad verliet besliste Aide Civile Belge om scholen in te richten in de tuin van het kasteel. De scholen werden geopend op 19 juni 1915 onder leiding van twee nonnen uit het nabijgelegen klooster van de zusters Benedictinessen en hadden dagelijks een gemiddelde van 320 aanwezige kinderen. Als gevolg van de zware bombardementen werd de school overgebracht naar de boerderij Derycke. Om kinderen, die als vluchteling in Noord-Frankrijk verbleven, onderwijs aan te bieden, werd in juni 1915 een Vlaamse school met 75 kinderen geopend te Caëstre. De scholen werden geïnspecteerd en gesubsidieerd door de Belgische overheid.

MATERNITEIT

Op 30 april 1915 richtte MARIA van den STEEN een kraamafdeling op in hospitaal Elisabeth die later in de oorlog verhuisde naar de annex op het domein Coutenhove waar men tot aan de oprichting van een gelijkaardige afdeling door de Belgische overheid in Roesbrugge, 102 geboortes registreerde.

CRECHES

Reeds op 23 april was er in Wisques – onder leiding van VALENTINE TERLINDEN – een crèche met 26 baby’s toegevoegd aan de bestaande schoolkolonie voor meisjes waar de verpleegkundige van Saint-Camille instonden voor verzorging. Het waren veelal kinderen die pas geboren waren in het hospitaal Elisabeth te Poperinge en niet door hun moeders konden worden opgevoed of verlaten waren. Later in de oorlog verhuisde de crèche met kinderen tussen 15 maanden en vier jaar naar Caëstre. Na bombardementen in Caëstre trok de crèche gedurende meerdere weken van hot naar her tot ze een veilige plaats vonden in het oude kasteel van Bouvelinghem nabij St.-Omer.

KONEGINNESCHOLEN

Op vraag van koningin Elisabeth nam MARIA van den STEEN samen met GEORGIE FYFE het initiatief om de Koneginnescholen in Vinkem op te richten.

Photo 3crèche te CaëstrePhotoValentine Terlinden in Caëstre

1918

De hulporganisatie AIDE CIVILE BELGE werd AIDE CIVILE et MILITAIRE BELGE

2013-10-31 15.47.45

Advertenties